a51149

Τίτλος:Ανασκαφαί εν Επιδαύρω
Excavations at Epidaurus
Συγγραφέας:Καββαδίας, Π. [1849-1928]
Πηγή:Ώρα, 2-3, 14/11/1892
Ora, 2-3, 14/11/1892
Λέξεις Κλειδιά:Γλυπτική, Sculpture, Αρχιτεκτονική, Architecture, Πολύλκειτος, 4ος αι.π.Χ.
Θέματα:Related name: Blouet, Guillaume-Abel, 1795-1853
Related topical terms:
Αρχαιότητες, Επίδαυρος (Αρχαία πόλη), Ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, 1100 π.Χ.-476 μ.Χ.
Antiquities, Epidaurus (Extinct city), Graeco-Roman antiquity, 1100 B.C.-476 A.D.
Κείμενο:Εάν απελευθερωθή ποτέ το ελληνικόν έθνος, έλεγεν ο Πουκεβέλ, και ενεργήση εν Επιδαύρω ανασκαφάς, μεγάλοι θησαυροί θέλουσιν εξαχθή εκ των εγκάτων της γης! Όλως τουναντίον όμως εφρονεί ο συμπατριώτης αυτού και επιφανής αρχιτέκτων Blouet, μέλος της expedition scientifique de morée, όστις ενεργήση μάλιστα μικράς τινας ανασκαφάς εν τη χώρα τοιαύτη ουδέν ανεύρε, και εν τούτου ουδέν σπουδαίον προέβλεπεν εκ της του ιερού ανασκαφής. Την απαισιόδοξον όμως αυτού προφητείαν διέψευσαν αι κατά το έτος τούτο υφ’ ημών γενόμεναι ανασκαφαί, διότι εάν λάβωμεν υπ’ όψιν τον χρόνον, τα μέσα, και τας γενομένας δαπάνας, δυνάμεθα να ισχυρισθώμεν ότι ουδαμού εν Ελλάδι ανεφάνησαν ποτέ τοσούτον σπουδαία ευρήματα, όσον εν ταις ανασκαφαίς ταύταις. Την αλήθειαν ταύτην καταδεικνύει η εξής σύντομος περί της πορείας και των αποτελεσμάτων των ανασκαφών έκθεσις. 1. συμπληρωματική ανασκαφή του θεάτρου Κατά το παρελθόν έτος ανεσκάφη το θέατρον, αλλ’ υπελείπετο η ανασκαφή των αναλημμάτων και της σκηνής. Τούτο εγένετο εφέτος και της ανασκαφής ταύτης ανεφάνησαν νέαι τινες και άγνωστοι υποδιαιρέσεις εν τη σκηνή, και εβεβαιώθησαν αι περί των μη ανασκαφθέντων μερών κατά το παρελθόν έτος εικασίαι μου (1), ήτοι ότι το θέατρον είχεν εισόδους κατά τα άκρα του διαζώματος, του διαχωρίζοντος το κοίλον εις ανώτερον και κατώτερον τμήμα , και υπέρ το κοίλον, εν τω τείχει τω περιβάλλοντι το όλον θέατρον, και ότι η σκηνή ανωμοδομήθη μεν εν ρωμαϊκοίς χρόνοις, αλλά το αρχικόν αυτής σχέδιον δεν μετεβλήθη, διότι οι θεμέλιοι λίθοι είνε αναμφισβητήτως ελληνικοί. Έτι δε ευρέθησαν δύο αγάλματα, Ασκληπίος και Υγεία. 2. Η Θόλος του Πολυκλείτου. Περατωθείσης της ανασκαφής του θεάτρου, ηθέλησα να εξερευνήσω τον λοιπόν του ιερόν χώρον, και ούτω διά μακράς τάφρου, ην ήγαγον προς βορράν του σταδίου, ανεφάνη μέγα περιφερές οικοδόμημα (διαμ. 22,65), όπερ μετά μηνών τινων εργασίαν απεκαλύφθη νυν και εκαθαρίσθη εντελώς. Το οικοδόμημα τούτο έχει σχήμα περιφερούς ναού, τοιούτον οιόν το εν Ολυμπία Φιλλίπειον, και περιβάλλεται υπό δύο στίχων κιόνων (και ουχί τριών ως ενόμιζον προ της ολοσχερούς αποκαλύψεως αυτού), ων ο μεν εξωτερικός δωρικού ρυθμού, ο δε εσωτερικός ιωνικού, μετά περιέργου και πρωτοφανούς αρχαϊκού κορινθιακού κιονοκράνου. Υπό το έδαφος δ’ αυτού έχει περιεργότατον οιονεί λαβυρινθώδες υπόγειον εκ τριών συγκεντρικών κύκλων συγκείμενον, δι’ ων μόλις ηδύνατο, διά του μεταξύ διαστήματος, να διέρχηται άνθρωπος. Και εις τι μεν εχρησίμευσε το υπόγειον τούτο, είνε άγνωστον, και τοι πολλά δύναταί τις περί τούτου να είπη. Την επιστήμην όμως ενδιαφέρει προ πάντων η αρχιτεκτονική του όλου οικοδομήματος μορφή, αυτή δε είνε τω όντι μεγαλοπρεπεστάτη. Η εκ μαρμάρου κατασκευή αυτού, αι αρχιτεκτονικαί μορφαί , αίτινες αμιλλώνται προς τα κάλλιστα δημιουργήματα της των Ελλήνων αρχιτεκτονικής, και ο τρόπος της εργασίας των εκ της Υδρορροής κεφαλών λεόντων, δεικνύουσι έργον των καλλίστων της ελληνικής αρχιτεκτονικής χρόνων. Τούτω δε ούτως έχοντος, βέβαιον σχεδόν καθίσταται, ότι το πρωτοφανές τούτο οικοδόμημα είνε η περίφημος εκείνη θόλος του Πολυκλείτου, εν η υπήρχον αι του Παυσανίου γραφαί, και ην μετά θαυμασμού αναφέρει ο Παυσανίας. Ευρέθησαν δε εν τη ανασκαφή ταύτη προς ανατολάς του οικοδομήματος πλείστα ενεπίγραφα βάθρα, ων αι βάσεις κείνται εισέτι κατά χώραν, και α εξής αγάλματα 1) υπερμεγέθης Αθηνά, αρχαΐζουσαν έχουσαν την μορφήν και παρεμφερές τη εν τη Villa Ludouisi εν Ρώμη Αθηνά του Αντιόχου, 2) θωρακοφόρος ανήρ (ρωμαίος αυτοκράτωρ) ωραίας φέρων επί του θώρακος γλυφάς, γοργόνειον, προσωπίδα Σειληνού, γρυπός, τρόπαια και άλλα, 3) έτερος τοιούτος, ου αι επί του θώρακος γλυφαί ήταν κεχρωματισμέναι και ουχί ανεγεγλυμμέναι. 4) τηβεννιφόρος ανήρ φυσικού μεγέθους 5) έτερος τοιούτος· 6) πεπλοφόρος γυνή, παρεμφερές τη εξ Ερκουλάνου περιφήμω ρωμαία νεανίδι· 7) ετέρα τοιαύτη παρεμφερές τη εν τω μουσείω της Νεαπόλεως Λιβία. 8) μικρόσχημος θωρακοφόρος ανήρ, 9) έτερος τοιούτος. Άπαντα τα αγάλματα τοιαύτα στερούνται κεφαλής και προέρχονται εκ των ρωμαϊκών χρόνων, ευρέθησαν εν μεταγενέστερω οικοδομήματι, τετειχισμένα και ελληνικής τέχνης έργα,τα εξής: 10) κορμός πτερωτής Νίκης· 11) γυναικεία κεφαλή· 12) κεφαλή δελφίνος· 13) κορμός μικρού γυναικείου αγάλματος φέροντος μόνον λεπτόν χιτώνα, καταλείποντα γυμνόν το αριστερόν μέρος του θώρακος· 14) δύο μικρόσχημοι γυμνοί ανδρικοί κορμοί. Αρχιτεκτονικά δε μέλη ευρέθησαν άπαντα σχεδόν τα εις το οικοδόμημα ανήκοντα και εν αυτοίς σπουδαιότερα είνε δέκα κεφαλαί λεόντων εκ της Υδρορροής, και το αρχαϊκόν την μορφήν κορινθιακόν κιονόκρανον της δευτέρας σειράς κιόνων. 3. Ναός του Ασκληπιού Προς ανατολάς δε της θόλου ταύτης, εις μικράν αυτής απόστασιν, εν υψώματι τινι εις δάσος μεταβεβλημένω, απεκαλύφθη περίπτερος δωρικός ναός έχων μήκος 24, 70 και πλάτος 13,20. Πέραν δε της ανατολικής αυτού πλευράν ευρέθησαν πολλαί επιγραφαί, υπερφυσικόν ανδρικόν άγαλμα ρωμαϊκής μεν, αλλά καλλίστης εργασίας, και μέγα ανάγλυφον εικονίζον Ασκληπιόν επί μεγαλοπρεπούς καθήμενον θρόνου, και προ αυτού την Υγείαν εκατέρωθεν δε (κατά τας μικράς πλευράς) γυναίκαν βαδίζουσαν και Νίκην. Το ανάγλυφον τούτο είνε σπουδαίον διά την παράστασιν μάλιστα του Ασκληπιού, διότι αυτή είνε βεβαίως ελευθέρα απομίμησις του εν τω ναώ χρυσελεφάντινου αγάλματος του θεού τούτου. Παρ’ αυτήν δε την του ναού πλευράν ευρέθησαν πλείστα τεμάχια αγαλμάτων ελληνικής εργασίας, εν οις κεφαλή πωγωνοφόρου ανδρός, ην εχθρική χειρ έχει ηρπαγμένην εκ της κόμης, κορμός εγονατισμένου γυμνού ανδρός, εις ον ανήκει ίσως η ανωτέρω κεφαλή, δύο τεμάχια γυναικείων κεφαλών, και άλλα. Από της ευρέσεως δε των αγαλμάτων τούτων είκαζον ότι ταύτα επεκόσμουν το ανατολικόν του ναού αέτωμα και εικονίζετο ενταύθα άγνωστος τις μάχη, ίσως Κενταυρομαχία· την εικασίαν μου δε ταύτην επεβεβαίωσεν η ανασκαφή της δυτικής του ναού πλευράς. Ενταύθα δηλ. ευρέθησαν εν διαστήματι δύο ημερών, κατά στίχον κείμεναι, ως εκ του αετώματος κατέπεσαν πολλά γυναικείαι μορφαί, Νηρηΐδες και Αμαζόνες, αι εξής: 1) Νηρηΐδες επί ίππου οχουμένη και διά μεν της δεξιάς απτομένη του επί των γονάτων της πέπλου, διά δε της αριστεράς περιπτύσσουσα τον αυχένα του ευγενούς αυτής ζώου· εκ του σχήματος δε και του μεγέθους του συμπλέγματος τούτου, φαίνεται ότι ίστατο αυτό εν τη μια τω γωνιών του αετώματος. 2) Νηρηΐδες επί ίππου ωσαύτως οχουμένη, αλλ’ αντίθετον έχουσαν διεύθυνσιν και διάθεσιν, και ούτως εις την ετέραν του αετώματος γωνίαν, ως φαίνεται ισταμένη. 3) Αμαζών έφιππος δια μεν της αριστεράς κρατούσα τας ηνίας του θυμοειδούς αυτής ίππου δια δε της ηνωρθωμένης δεξιάς προσβάλλουσα πολέμιον 4) Αμαζών ή Νηρηΐς έφιππος, ης ελλείπει όμως το πλείστον μέρος αυτής τε και του ζώου 5) Αμαζών οκλάζουσα 6) Αμαζών εγονατισμένη (των δύο τελευταίων σώζεται μόνον το ανώτερον μέρος του κορμού) 7) το ανώτερον μέρος του κορμού Νηρηΐδος ή Αμαζόνος. Απάντων τούτων ελλείπει η κεφαλή, αλλ΄ ευτυχώς πλήν τεμαχίων κεφαλών Αμαζόνων ευρέθησαν και δύο κεφαλαί η μεν Νηρηΐδος η δε Αμαζόνος. Υπήρχον δ’ εν τω αετώματι και Νηρηΐδες επί δελφίνων καθημέναι (μία τουλάχιστον) και γυμνοί πολεμισταί, ως εκ των ευρεθέντων πολλών τεμαχίων καταφαίνεται. Εκ του τρόπου δε της εργασίας και εκ του τόπου της ευρέσεως φαίνεται ότι εν τω συμπλέγματι του αετώματος τούτου ανήκουσι και εκ των παρά την θόλον ευρεθέντων και ανωτέρω μνημονευθέντων έργων ο κορμός της Νίκης, η γυναικεία κεφαλή και η κεφαλή δελφίνος. Ούτως άρα εν τω δυτικώ του ναού αετώματι εικονίζετο Αμαζονομαχία, αι δε Νηρηΐδες παρίσταντο ως θεαταί της μάχης. Είνε δε τα έργα ταύτα κάλλιστα και χαριέστατα την μορφήν προερχόμενα βεβαίως εκ των μεταξύ της Ε΄. και Δ΄ εκατονταετηρίδος χρόνων. Ιδίως σπουδαιόταται και διδακτικώταται είνε αι δύο ευρεθείσαι κεφαλάι, η θελκτικωτάτη και μαλακή την όψιν κεφαλή Νηρηΐδος και η αρρενωπήν έχουσα την μορφήν κεφαλή Αμαζόνος. Επειδή δ’ ο αποκαλυφθείς ναός κείται πλησίον της θόλου και εις έξουσαν και περιφανή εν τω ιερώ θέσιν, τα αετώματα δ’ αυτού εκοσμούντο δι’ αγαλμάτων της υψίστης ακμής της ελληνικής τέχνης, ήτοι των χρόνων εκείνων καθ’ ους θα εποιηθή πιθανώτατα το εν τω ναώ του Ασκληπίου χρυσελεφάντινου του θεού άγαλμα, εικάζω ότι είνε ο ναός του Ασκληπίου, όστις κατά Παυσανίαν έκειτο πλησίον της θόλου· βεβαιότητα όμως περί του πράγματος δεν δύναμαι να έχω, μέχρι της ολοσχερούς του οικοδομήματος αποκαλύψεως ένεκα των παρά προσδοκίαν μικρών αυτού διαστάσεων. (1)Ίδε την εν τοις πρακτικοίς της αρχαιολογικής εταιρίας έτους 1881 έκθεσιν μου περί των κατά το έτος εκείνο ανασκαφών.
Πλήρες Κείμενο:Fichiers: PDF


 Notice créée le 2010-12-13, modifiée le 2014-05-19


Fichiers:
Télécharger le document
PDF File